1. Пресс-центр
  2. СМИ о ВНЦ
  3. Суанг ма йœ фœсарœнты дœр зонынц

Суанг ма йœ фœсарœнты дœр зонынц

Суанг ма йœ фœсарœнты дœр зонынц
Февраль 14, 2013 Просмотров: 363
«Рœстдзинад», № 26 (23334) 2013 азы 14 февраль 
  
Абайты Арбилянœ 

Къусраты Анатолийыл сœххœст  60 азы 

Лœг цас стырдœр вœййы, уыйас – хуымœтœгдœр, адœммœ уœле дœлœмœ нœ кœсы, фœлœ сын œххуыс бакœны царды фœлварœнты. Рагœй цœуы быцœу, иу адœймагœн историйы цы ахадындзинад ис, уый тыххœй. Уыцы фарстœн йœ хъуыддœгтœй, йœ куыстœй дзуапп радта КЪУСРАТЫ Анатоли.

Физикон-математикон наукœты доктор, профессор, Уœрœсейы Наукœты Академийы Дзœуджыхъœуы Наукон центры сœрдар, Математикœ œмœ информатикœйы институты директор, журналтœ «Вестник Владикавказского научного центра» œмœ «Владикавказский математический журнал»-ы сœйраг редактор. Нœ œмбœстаг ахуыргонды дунеон наукон œхсœнады зонынц курдиатджын математикœй. Йœ 150 бœрц зонадон куыстœй 14 сты ахуыргœнœн чингуытœ, 19 та – монографитœ, уыдонœй цалдœр тœлмацгонд œрцыд œндœр œвзœгтœм œмœ сœ пайда кœнынц фœсарœнты. Анатоли бœстœтœ дœр федта, бирœтœн «бœллиццаг европœйы» дœр уыд, йœ ахуырад, зонд œмœ культурœйœ европейœгтœй ныллœгдœр нœу, фœлœ баззад сыгъдœг ирон лœгœй – œгъдау, œфсарм œмœ Ирыстон уарзынœй. Уый бафидар кœнынœн œрхœсдзынœн Анатолийœн йœхи ныхœстœ: «Æз амондджын дœн, зœххы къорийы диссагдœр, рœсугьддœр къуымтœй иуы – Ирыстоны – кœй райгуырдтœн, уымœй, курдиатджын, хъœбатыр, уœздан адœмы 'хсœн. Мœ зœрдœйы цы œнкъарœнтœ бавœрдтой, уыдон мын абон дœр тынг зынаргъ сты. Арœх хъуыды кодтон иу фарстайыл: куыд рауадаид афтœ, œмœ Ирыстоны дард хœххон хъœуты цœрœг лœппутœ œмœ чызджытœм райгуыры стыр бœллиц œмœ фœтырнынц наукœйы бœрзœндтœм. Мœнмœ гœсгœ, уымœн ис иу œфсон: уыцы лœппутœ œмœ чызджытœн сœ мадœлтœ фœкœсынц, дунейы культурœйы хœзнадонмœ чи бацыд, уыцы Нарты кадджытœ. Æмœ уыдон сœ туджы ацœуынц мады œхсыримœ». 

Анатоли райгуырд Хуссар Ирыстоны, Громы хъœуы. Сырх дипломимœ каст фœцис Новосибирскы паддзахадон университет. Ссœдз азы бакуыста Уœрœсейы Наукœты Академийы Сыбираг хайады 20-м œнусы генион математиктœ Леонид Канторович, Сергей Александровимœ. 34-аздзыдœй сси физикон-математикон наукœты доктор, 38-аздзыдœй – профессор. Амонд у зондджын, цœстуарзон ахуыргœнджытимœ фембœлын. Фœлœ дœхи зонд œмœ œгъдау уыдоны аккаг куы нœ уой, уœ дœ хъуыды дœр не 'ркœндзысты иннœты 'хсœн, œмœ уый фœстœ нœ уыдзынœ академикты œмсœр, нœ дœ агурдзысты уынаффœмœ. 

«Физик» дœр œмœ «лирик» дœр кœй у, профессор Къусраты Анатоли бафидауын кодта ацы дыууœ дœсныйады œмœ ма иу хатт бафидар кодта зындгонд немыцаг математик Карл Вильгельм Вейерштрассы хъуыды: «Æцœг математик дœ никуы рауайдзœн, иучысыл поэт куы нœ уай, уœд». Куыд поэт, афтœ Анатоли зœрдœхцонœн кœсы Нарты кадджытœ, йœ рагфыдœлты поэтикон фœлгонцыл дис кœнгœйœ. Куыд œцœг математик, афтœ фыссы монографитœ œмœ бœллы, цœмœй паддзахады цард дœр уа аив арœзт, бœлвырд рœсугъд формулœты фœткыл. Куыд гражданин œмœ ахуыргонд, афтœ йœ алыварс œрœмбырд кодта нœ республикœйы хуыздœр наукон тыхтœ, архайы, цœмœй иумœ схизой дунейы наукœйы бœрзœндмœ, œмœ уым фœйлауа Ирыстоны тырыса дœр. Уымœн œмœ Къусрайы-фырт йœ зœрдыл дары номдзыд ахуыргонд Л.Пастеры ныхœстœ: «Наука быть самым возвышенным воплощением Отечества, ибо из всех народов всегда будет тот, кто опередит других в области мысли и умственной деятельности». 

Къусраты Анатолийœн бирœвœрсыгœй арфœ кœнынц йœ œмкусджытœ:

Семен КУТАТЕЛАДЗЕ, физикон-математикон наукœты доктор, профессор:
— Анатолийы 60 азы юбилей, кœй зœгъын œй хъœуы, зынгœ цау у йœхи, йœ бинонты œмœ йœ бирœ хœлœртты царды. Фœлœ œз фœнысан кœндзынœн, уыцы цауœн нœ бœстœйы œмœ, фыццаджыдœр, Цœгат Ирыстоны œмœ Цœгат Кавказы культурон царды цы ахадындзинад ис, уый. Ныр дыууадœс азы кусы Дзœуджыхъœуы наукон центр, уый фœстœ байгом Хуссайраг математикон институт. Уыдонœн бындурœвœрœг œмœ сœ саразœг уыд Къусраты Анатоли. Цард тынг аивта, œмœ вœййы афтœ бафœрсджытœ дœр: уыдœттœ цœмœн хъœуынц, хуымœтœг адœймагœн сœ цы пайда ис, зœгъгœ. 

Бœлвырд зœгъгœйœ, наукœйы пайда боныхъœд сбœрœг кœнынœй, зœйтœм хъус дарынœй кœнœ ног технологон фœрœзтœ саразынœй нœ фœуд кœны. Наукœ у царды хъœд хуыздœр кœныны мадзал. Регионы наукœйы œмвœзад бœрзонддœр куы уа, уœд хуыздœр уыдзысты университеттœ, институттœ. Бœрзонддœр œмвœзадмœ схиздзысты скъолатœ, фылдœр зонындзинœдтœ œмœ гœнœнтœ уыдзœн скъоладзаутœн. Ирыстоны культурон царды œнœ атонгœ хай систы скъоладзауты олимпиадœтœ, œрыгон ахуыргœндты конференцитœ, цœуы œрыгон ахуыргœндты журнал. Цалдœр азы размœ Анатолиимœ уыдтœн дунеон конференцийы Испанийы. Анатоли уырдœм йемœ аласта œрыгон ахуыргœндты къорд Дзœуджыхъœуœй. Ахœм зœрдœмœдзœугœ наукон докладтœ скодтой, уыимœ, дзырдтой англисаг œвзагыл, œмœ мын тынг œхсызгон уыд. 

Уыцы архайды стыр у Анатолийœн йœхи бавœрœн. Куыд райдыдта, уый дœр радзурдзынœн. 1993 азы иумœ уыдыстœм Америчы Иугонд Штатты, конференцийœ фœстœмœ здœхгœйœ мын хœдтœхœджы Анатоли раргом кодта йœ фœндтœ, загьта, кусынмœ йœ кœй хонынц Ирыстоны Хицауадмœ, œмœ йœ фœнды республикœйы наукон иртасœнты œмвœзад фœбœрзонддœр кœнын. Скъолайœ университеты онг иугœндзон ахуыры œмœ ног наукон журналтœ уадзыны нысантœ уœд сœвœрдта, œмœ сœ œххœст дœр скодта. Ныртœккœ «Владикавказский математический журнал» нымад цœуы зындгонд центрон журналтœ «Математические заметки», «Алгебра и анализ» œмœ иннœты рœнхъы. Уый стыр хъуыддаг у, йœ саразœг – Къусраты Анатоли.

Дзœуджыхъœуы наукон центр саразыны фœнд сœххœст кœнынœн та йœ бахъуыд авд азы, œмœ сœ Анатоли нœ бахœлœг кодта Ирыстоны зонады фидœны сœрвœлтау, кœд йœ наукон куысты тœккœ тœмœны азтœ уыдысты, уœддœр.

Анатоли зœрдиагœй œххуыс кœны ахуыргœндтœн зонадон иртасœнты, фœсивœдœн аразы фœндœгтœ наукœмœ, уымœн œмœ чиновник, администратор нœу, фœлœ у стыр ахуыргонд. Æппœт уыцы хъуыддœгтœ кœнгœйœ, иуварс нœ œрœвœрдта йœхи наукон-иртасœн куыст дœр. Йœ къухы бафтыд стыр œнтыстдзинœдтœ, рауагьта къорд чиныджы, œндœр œвзœгтœм кœй ратœлмац кодтой œмœ дунейы ахуыргœндтœ кœмœй пайда кœнынц, ахœмтœ. Зœгьœм, Анатолийы чиныг «Мажорируемые операторы»-йœн œмбал нœй œнœхъœн дунейы, у математикœйы классикœ.

Æз Анатолийы зонын, студент ма куы уыд, уœдœй нырмœ, бирœ иртасœнтыл куыстам иумœ, рауагътам иумœйаг чингуытœ, уымœ гœсгœ зœгъдзынœн: Анатоли у номдзыд математикон скъолайы минœвар, генион математик, Нобелы премийы лауреат Леонид Канторовичы аккагдœр фœдонтœй иу, йœхи нывондœн хœссы наукœйœн, ахуырадœн.

Фœзминаг сты Анатолийы адœймагон миниуджытœ дœр, у хœларзœрдœ, раст удыхицау, диссаджы адœймаг, иузœрдион œмбал. Анатолиимœ цœрœм œфсымœртау, уœрст нын ницы ис. Иумœ чингуытœ фысгœйœ, хъуыды дœр никуы акодтам, фылдœр дзы кœй фыдœбон ис, ууыл. Ахœм œууœнк зынаргь у, арœх нœ вœййы дыууœ адœймаджы 'хсœн. Наукон-сфœлдыстадон куыстыл Анатоли афтœ иузœрдыг у, œмœ йœ фœсивœдœн хœссын хъœуы цœвиттонœн. Хицœн ныхасы аккаг у йœ граждайнаг лœгдзинад. Хусcap Ирыстон паддзахад куы сси, уœд уайтагьддœр œрлœууыд, кœдœм œй œрцагуырдтой, уыцы куысты уœлхъус: паддзахадон арœзтады фыццаг азты зын уавœрты архайдта Хуссар Ирыстоны культурон цард сног кœныныл. Суанг œрхъулайы дœр бахауд, ссœрибар œй кодтой бронетранспортеры œххуысœй.

Анатолийы œмбœстœгтœн уый зœгьинаг дœн, цœмœй, цы стыр хъуыддаг paйдыдта, уым йœ фарсмœ уой, алывœрсыг œххуыс ын кœной. Æнœуи дœр афтœ кœй у, ууыл гуырысхо нœ кœнын.

Йœ сыбираг хœлœртты, œмкусджыты номœй Анатолийœн зœрдœбын арфœтœ кœнын йœ юбилейы фœдыл. Нœ зœрдœ йын зœгъы амонд, œнтыстдзинœдтœ, фœрныг цард, зœххыл цыдœриддœр хорздзинœдтœ ис, уыдонœй хайджын уœд.

Юрий РЕШЕТНИКОВ, академик, Новосибирскы университеты, математикон анализы кафедрœйы сœргьлœууœг:

— Къусраты Анатоли у курдиатджын математик œмœ ахуыргœнœг. Кодта тынг цымыдисаг практикон ахуыртœ, каст лекцитœ. Ахœм дœсны лектор, наукон докладгœнœг дыккаг œнцон ссарœн нœу. Новосибирскы университеты, математикон анализы кафедрœйы рауагьдон, ныр дœр разœнгардœй архайы С. Соболевы номыл Математикœйы институты анализ œмœ геометрийы хайады куысты. Новосибирскœй цœугœ кœны, уый куы базыдтон, уœд мын тынг зын уыд. Математикœ зын œмбарœн œмœ зын амонœн наукœ у. Фœлœ Анатолийы лекцитœм адœймаг хъусы œхсызгонœй, йœхицœн дзы бирœ ног зонындзинœдтœ райсы – ахœм дœсны лектор у, бœлвырд œмбарын кœны œрмœджы œвœрд нысантœ, хœслœвœрд раргом кœныны мадзœлттœ.

У тынг бœрнон адœймаг, уœздан, хиуылхœст, йœ намысыл къœм абадын нœ уадзы кœмœй фœзœгъынц, ахœм. Ахуыргонд йœ наукон фœндаг равзœрста нœ университеты, функционалон анализы здœхœны йœ къухы бафтыд бындурон œнтыстдзинœдтœ. Ахуыры рœстœг дœр бœрœг дардта йœ куыстуарзондзинад наукœмœ бœрнон ахастœй.

Къусраты Анатоли райгуырœн бœстœйы цы куыст кœны, уымœн та хуымœтœг ныхасœй аргъ скœнœн нœй. Йœ хъœппœрисœй œмœ архайдœй арœзт œрцыд Дзœуджыхъœуы наукон центр. Сарœзта йœ, нœ бœстœйы наукœмœ œргом здœхт куы нœ цыд, œмœ нœ хуыздœр ахуыргœндтœ куыстагур, цардагур фœсарœнтœм куы цыдысты, уыцы рœстœг. Суанг афтœ дзурджытœ дœр уыд: «Наукœты Академи сœхгœнын хъœуы, уымœн œмœ фундаменталон наукœйœ ницы пайда ис, хъуамœ йœхœдœг йœхи дара, œхца куса». Уыцы уœззау заманты Къусраты Анатоли йœхимœ райста наукон организацийы сœргъы œрлœууыны хœс, стыр бœрнондзинад. Уый уыд лœгдзинад, œцœг ахуыргонды œмœ гражданины ми. Йœ номдзыд ахуыргœнджыты хъуыддаг дарддœр кœнгœйœ, куыд œмбœлы, афтœ математикœйы рœзын кœны йœ тыхджындœр хœйттœ, зœгьœм, математикон анализ, математикон экономикœ. Математикœ у œнœхъœн дуне зоныны фœрœз, œмœ уый фœрцы хъуамœ лыггонд цœуой бœлвырд фарстатœ œмœ нысантœ. Æмœ ацы наукœ œдзухдœр рœзгœ куы нœ кœна, уœд зœронд фœрœзтœй нœ хœслœвœрдтœ сœххœст кœнœн нœй. Бирœтœ наукœйы ахадындзинад не 'мбарынц, фœзœгъынц: ахуыргœндтœ нœм œгœр бирœ ис, уыдонœн дзуапп ратдзынœн зындгонд ныхас, гыццыл œй аивдзынœн, афтœмœй: «Страна, которая не хочет кормить свою науку, будет кормить чужую армию».

Фундаменталон наукœ нœ бœстœйы хъœуы ахсджиагœй. Уыцы наукœйы минœвар у нœ абоны юбиляр œмœ йын зœрдиаг арфœ кœнын, сœйрагдœр, œнœниз цœмœй уа œмœ ма йœ къухы бирœ сфœлдыстадон œнтыстдзинœдтœ куыд бафта. Ныр куыд у, иннœ дœс азы дœр ас куыстхъом уœд, амондœй – œххœст!